Saponina - tak nazywa się związek chemiczny, dzięki któremu podczas prania możemy sięgnąć po... orzechy. Oczywiście nie włoskie lub laskowe. Chodzi o zdobywające sobie coraz większą ilość zwolenników owoce (a w zasadzie ich łupiny) tzw. drzewa mydlanego (Sapindus mukorossi).

Drzewo to rośnie na terenie Indii i Nepalu. Łupiny jego orzechów od wieków wykorzystywano tam do prania i czyszczenia oraz zmiękczania wody.

Jak działają orzechy piorące?

"Orzechowe pranie" umożliwiają saponiny, czyli związki chemiczne, które jak pisze encyklopedia: "wykazują zdolność obniżania napięcia powierzchniowego roztworów wodnych". Skąd wzięły się w orzechach? Bronią one roślinę przed szkodnikami, grzybami i bakteriami. Mają także działanie insektobójcze. Łupiny orzecha pienią się w wodzie jak mydło (szczególnie dobrze w ciepłej). Gdy łupinki zetkną się z powstaje delikatny roztwór o właściwościach czyszczących. Orzechy piorące można wykorzystywać zarówno do prania ręcznego jak i automatycznego. Nadają się także do zmywania naczyń, pielęgnacji zwierząt, czyszczenia biżuterii, okien czy samochodu.

Dlaczego warto spróbować?

Na pewno ze względów związanych z ochroną środowiska - w przeciwieństwie do dostępnych w ogólnej sprzedaży detergentów orzechy piorące po prostu ulegają rozkładowi. Warto wziąć pod uwagę także aspekty zdrowotne. Korzystanie z ekologicznych środków czystości zaleca się alergikom i osobom mającym problemy skórne, np. łuszczycę. Nie można zapomnieć także o kwestiach ekonomicznych. Orzechy piorące mogą być wykorzystywane wielokrotnie - dlatego są rozwiązaniem stosunkowo tanim.

Jak ich używać?

Jeśli chcemy wykorzystać orzechy w pralce, 5-6 połówek pokruszonych łupin należy wsypać do woreczka (można zawiązać je w kawałku materiału lub woreczku lnianym) i wrzucić bezpośrednio do bębna z ubraniami (bęben powinien być zapełniony w ? aby woreczek mógł swobodnie się przemieszczać). Orzechy można wykorzystywać zarówno przy praniu rzeczy kolorowych jak i gotowaniu. Jeżeli pierzemy białe rzeczy, zalecane jest dodanie do orzechów 2-3 łyżek sody oczyszczonej, aby zachować biel ubrań. Orzechy mogą pozostać w pralce także w trakcie płukania. Jaka jest żywotność orzechów? 3-krotne użycie tych samych skorupek powinno starczyć na 3-4 prania w temperaturze do 30 st.C, 2-krotne przy 40 st.C i w 60 st.C i 1-krotne w 90 st.C. Orzechy nie nadają praniu zapachu, ale aby to zmienić można do pojemnika na płyn zmiękczających dodać kilka kropel olejku eterycznego.

Jeżeli chcemy wykorzystać orzechy piorące w zmywarce - wystarczy 4-6 połówek łupin wrzucić do pojemnika na sztućce. Przed rozpoczęciem płukania skorupki usuwamy.

Dla innych zastosowań (np. pranie i zmywanie ręczne) warto przygotować specjalny wywar. Jak to zrobić? 8 ? 10 skorupek gotować 5 do 15 minut w 1 litrze wody. Powstałą zawiesinę przelać przez bawełnianą chustkę lub gęste sitko do butelki. To właśnie jest nasz naturalny środek czyszczący. Wywar można przechowywać w zimnym miejscu przez około 10 dni z dodatkiem na przykład olejku z lawendy czy kilku kropli cytryny.

Trwałość i przechowywanie orzechów piorących

Orzechy piorące zużywają się, gdy całkowicie zostaną pozbawione saponiny. Daje się to poznać, po zmianie koloru na coraz jaśniejszy, utracie połysku. Zużyte orzechy stają się także miękkie i przy potarciu mokrym palcem nie pienią się. Orzechy należy przechowywać miejscu suchym, chłodnym i zaciemnionym. Otwartą torebkę orzechów najlepiej przechowywać w pudełku lub zamkniętym pojemniku.

Karol Przybylak